Een dakventilator werkt buiten, in weer en wind, en bijna niemand ziet hem. Daardoor wordt hij vaak pas aangepakt als hij uitvalt, en dan moet het snel. Een dakventilator vervangen gaat het soepelst als u de gegevens vastlegt voordat de oude eruit gaat. Dit artikel zet op een rij waaraan u merkt dat vervanging aan de orde is, wat u opneemt, welk type past en op welke punten de montage misgaat.

Wanneer een dakventilator vervangen moet worden

Vier signalen wijzen op vervanging in plaats van reparatie.

Het systeem haalt zijn debiet niet meer. Meet de afzuiging bij de afzuigpunten. Zijn kanalen, kleppen en filters in orde en haalt het systeem op volle toeren toch niet de ontwerpwaarde, dan is de waaier of de motor de oorzaak.

Het geluid of de trillingen veranderen. Brommende of tikkende lagers en een waaier die uit balans raakt, merkt u eerst op de verdieping onder het dak.

De behuizing of de kap is aangetast. Een ventilator die in weer en wind staat, krijgt te maken met corrosie en een kap die niet meer sluit. Dringt er water naar binnen, dan kan de motor volgen.

De situatie is veranderd. Er zijn afzuigpunten bijgekomen, de keuken is verbouwd of de lucht bevat nu meer vet, vocht of agressieve stoffen dan toen de ventilator werd gekozen. Dan is vervangen op dezelfde specificatie vaak de verkeerde oplossing.

Dakventilator vervangen: wat u vastlegt voordat de oude eruit gaat

De meeste misgrepen ontstaan doordat er wordt besteld op wat er nu staat. Leg deze zes dingen vast.

• Het benodigde debiet in m³/h. Dat is niet per se het debiet dat op het typeplaatje van de oude ventilator staat. Gebruik de huidige behoefte.
• De werkdruk in Pa. Een ventilator levert zijn debiet bij een bepaalde tegendruk. Lange kanalen, bochten, kleppen en filters bepalen die druk.
• Het soort lucht: schoon, vervuild of vet, agressief of mogelijk explosief. Dat bepaalt staal, kunststof of een ATEX-uitvoering.
• De maten van de dakopstand en de doorvoer, en de uitblaasrichting.
• De voeding: 230 V eenfase of 400 V driefase, en of er een werkschakelaar en aansluitdoos zijn.
• De regeling: frequentieregelaar, trafoknop of vaste stand.

Welke dakventilator past bij de vervanging

De LV-ROOF-serie kent verschillende uitvoeringen. De waarden komen uit de datasheets; de uiteindelijke selectie maken wij op uw werkpunt.

Bekijk alle uitvoeringen bij de dakventilatoren. Gaat het om rook- en warmteafvoer bij brand, kies dan niet uit deze tabel maar uit de RWA-ventilatoren; wat daar bij komt kijken, staat in ons artikel over de RWA-installatie. Staat de ventilator op een kanaal in plaats van op het dak, dan leest u in kanaalventilator: werking, soorten en toepassingen wat daarbij past.

Dakventilator vervangen: vijf punten waar het misgaat

1. De maten wijken af. Een nieuwe ventilator past niet automatisch op de bestaande opstand. Vergelijk de opstand met de maatindicatie op de datasheet en plan een nieuwe opstand of een overgangsstuk in als de maten verschillen.

2. De elektrische kant wordt vergeten. Controleer of de spanning, de werkschakelaar en de aansluitdoos bij de nieuwe motor passen. Gaat u van trafoknop naar frequentieregeling, dan verandert ook de bekabeling.

3. De aansluiting is niet waterdicht. De dakbedekking moet waterdicht aansluiten op de opstand. Isoleer het kanaaldeel in de onverwarmde zone, anders ontstaat condens die terugloopt naar binnen. Het artikel over ventilatie dakdoorvoer op een plat dak gaat daar verder op in.

4. De uitblaas staat te dicht bij een inlaat. Houd voldoende afstand tot luchtinlaten en te openen ramen, anders zuigt het gebouw de afgevoerde lucht opnieuw aan.

5. Het werk op het dak is niet voorbereid. Het Arbobesluit (artikel 3.16) spreekt van valgevaar als er 2,5 meter of meer gevallen kan worden, en geeft collectieve bescherming, zoals hekwerken en leuningen, voorrang boven individuele bescherming. Op een gebouwdak komt de valhoogte al snel boven die grens. Reken de beveiliging mee in de planning en de offerte.

Nieuwe ecodesign-eisen bij het vervangen van een dakventilator

Sinds 24 juli 2026 geldt Verordening (EU) 2024/1834 voor ventilatoren met een elektrisch ingangsvermogen tussen 125 W en 500 kW. Zij vervangt verordening 327/2011 en stelt strengere prestatie-eisen, vraagt om gegevens over het ventilatorgedrag bij verschillende belastingen en toerentallen, en schrijft voor dat reserveonderdelen beschikbaar zijn met een maximale levertijd (bron: Europese Commissie). Vraag bij vervanging daarom naar de actuele uitvoering en leg de beschikbaarheid van onderdelen vast, in plaats van het oude type na te bestellen.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik dat een dakventilator vervangen moet worden?

Meet het debiet bij de afzuigpunten. Haalt het systeem de ontwerpwaarde niet meer terwijl kanalen en kleppen in orde zijn, dan is de ventilator of de motor het probleem. Hoorbare lagers, trillingen, een aangetaste kap of een motor waarvoor geen onderdelen meer zijn, wijzen dezelfde kant op.

Kan ik de bestaande dakopstand hergebruiken?

Soms wel. Dat hangt af van de maten van de opstand en de maten van de nieuwe ventilator. Vergelijk ze met de maatindicatie op de datasheet voordat u bestelt, en reken verloopstukken of een nieuwe opstand mee als ze afwijken.

Heb ik een frequentieregelaar nodig?

Dat hangt van het type af. De LV-ROOF CV heeft volgens de datasheet frequentieregeling, de LV-ROOF CH ER wordt met een trafoknop geregeld. Geef bij uw aanvraag aan hoe het toerental nu wordt geregeld, dan kiezen wij de bijbehorende regeling mee.

Wat als de afgezogen lucht explosief of agressief is?

Dan is een standaard dakventilator niet de juiste keuze. Voor agressieve lucht bestaan kunststof uitvoeringen, voor explosiegevaar ATEX-uitvoeringen. Hoe u daarbij de juiste uitvoering kiest, staat in ons artikel over een ATEX ventilator kiezen.

De juiste dakventilator uitzoeken

Heeft u het debiet, de werkdruk, de maten van de opstand, de voeding en het soort lucht op papier, dan is de selectie zelf snel gedaan. In ons assortiment dakventilatoren vindt u uitvoeringen voor kantoren, scholen, bedrijfshallen en horeca. Twijfelt u tussen twee types of komt u er met de tegendruk niet uit, leg de gegevens dan aan ons voor: met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis kijken wij verder dan een artikelnummer, en rekenen we het werkpunt voor u na. Een overzicht van alle typen vindt u bij de ventilatoren.

Een ATEX ventilator is geen gewone ventilator met een sticker. Of een uitvoering geschikt is, hangt af van de zone waarin hij komt te staan, en die zone deelt niet de leverancier in maar de gebruiker van de ruimte. Dit artikel zet op een rij wie wat bepaalt, hoe zone en categorie bij elkaar horen, welke ATEX-uitvoeringen wij leveren en welke gegevens u aanlevert, zodat een selectie in één ronde klopt.

ATEX ventilator kiezen: wie bepaalt wat

Er zijn twee Europese richtlijnen, met elk een eigen doelgroep. Richtlijn 2014/34/EU gaat over het product en richt zich op de fabrikant. Zij is van toepassing sinds 20 april 2016 en verving richtlijn 94/9/EG (bron: Europese Commissie). Richtlijn 1999/92/EG gaat over de werkplek en richt zich op de werkgever. In Nederland staat die in de artikelen 3.5a tot en met 3.5f van het Arbobesluit.

Voor de keuze van een ventilator betekent dat het volgende. De werkgever beoordeelt de explosierisico’s en legt die schriftelijk vast in een explosieveiligheidsdocument (artikel 3.5c). Daarin staat ook welke gebieden in welke zone vallen. De ventilator moet daarna bij die zone passen. Wij leveren de uitvoering, maar de zone-indeling volgt uit uw proces en uw stoffen en kunnen wij niet voor u bepalen. Meer uitleg over de plichten van de werkgever vindt u op Ondernemersplein.

Zones voor een ATEX ventilator: hoe vaak is er een explosieve atmosfeer

De zone zegt hoe vaak en hoe lang een explosieve atmosfeer aanwezig is. Voor gas, damp en nevel gelden de zones 0, 1 en 2, voor brandbaar stof de zones 20, 21 en 22. De indeling volgt bijlage I van richtlijn 1999/92/EG, waar het Arbobesluit naar verwijst.

Bij stof geldt een aanvullende regel uit dezelfde bijlage: lagen, afzettingen en hopen brandbaar stof tellen mee als elke andere bron die een explosieve atmosfeer kan vormen. Neem afgezette stof dus mee bij het beoordelen van de ruimte.

Categorie en markering: wat staat er op een ATEX ventilator

Apparatuur voor niet-mijnbouwomgevingen valt in equipment-groep II en in drie categorieën. Categorie 1 biedt een zeer hoog beschermingsniveau, categorie 2 een hoog niveau en categorie 3 een normaal niveau. Het Arbobesluit koppelt die categorieën aan de zones (artikel 3.5e, onder e), tenzij het explosieveiligheidsdocument aanvullende eisen stelt:

Op de ventilator staat het explosiebeveiligingssymbool, gevolgd door de equipment-groep, de categorie en de letter G (gas, damp, nevel) en/of D (stof). Zo leest u op de datasheet van de LV-ROOF CV ATEX: gas zone 1 II2G en zone 2 II3G, stof zone 21 II2D en zone 22 II3D. Een uitvoering met II3G is dus alleen geschikt voor zone 2, niet voor zone 1.

Welke ATEX ventilator wij leveren

Onze ATEX-uitvoeringen hebben een ATEX-motor met beschermingsklasse IP55. De waarden hieronder komen uit de datasheets en zijn maximale waarden; het werkpunt dat u nodig heeft, selecteren wij op aanvraag.

Twee dingen vallen op. De kunststof uitvoeringen (behuizing van PE, PP of PVC, waaier van PP, PVC of RVS) zijn bedoeld voor corrosieve lucht, waar een stalen ventilator zou worden aangetast. En de boxventilator is er alleen voor gas in zone 2. Op onze datasheets staat geen uitvoering voor zone 0 of 20 (categorie 1). Valt uw situatie in die zone, neem dan contact met ons op voordat u een type kiest.

Het volledige programma staat bij de ventilatoren; de uitvoeringen zitten verspreid over dakventilatoren, kunststof ventilatoren en boxventilatoren. Welk type past bij uw opstelling, leest u in soorten ventilatoren en kanaalventilator: werking, soorten en toepassingen.

Wat u aanlevert bij het kiezen van een ATEX ventilator

Met deze gegevens kunnen wij een uitvoering selecteren zonder heen-en-weer mailen:

• De zone en de letter G of D, zoals vastgelegd in het explosieveiligheidsdocument.
• Het medium: welk gas, welke damp of welk stof wordt afgezogen, en of de lucht corrosief is. Dat bepaalt of staal volstaat of dat u een kunststof uitvoering nodig heeft.
• Het debiet in m³/h en de systeemdruk in Pa, berekend voor het gehele traject.
• De opstelling: op het dak, in het kanaal of binnen in een box.
• De voeding: de ATEX-motoren uit de datasheets zijn er voor 230 V eenfase en voor 400 V driefase, met frequentieregeling.

Drie valkuilen bij een ATEX ventilator

1. Wachten op de leverancier voor de zone-indeling. De indeling hoort bij de werkgever en staat in het explosieveiligheidsdocument. Heeft u dat nog niet, dan is dat de eerste stap, niet de ventilatorkeuze.

2. Het kanaal vergeten. Het Arbobesluit bepaalt dat bij de beoordeling ook ruimten worden meegenomen die via openingen verbonden zijn of kunnen worden met een ruimte waar explosieve atmosferen kunnen voorkomen (artikel 3.5c, derde lid). Een kanaaltraject kan zo’n verbinding vormen. Neem de doorvoeren en de uitblaaspositie dus mee in het gesprek over de zones.

3. Geen controle bij ingebruikname. Voor de eerste inbedrijfstelling en bij elke belangrijke wijziging moet een deskundig persoon de explosieveiligheid van de hele installatie controleren (artikel 3.5e, onder i). Een goed gekozen ventilator vervangt die controle niet.

Veelgestelde vragen

Wat betekent II 2G op een ventilator?

De II staat voor equipment-groep II, de groep voor ruimten buiten de mijnbouw. De 2 is de categorie en de G betekent dat het gaat om explosieve atmosferen door gas, damp of nevel. Bij stof staat er een D. Een uitvoering met II 2G is bedoeld voor zone 1, en mag ook in zone 2.

Mag een ventilator van categorie 3 in zone 1?

Nee. Volgens het Arbobesluit (artikel 3.5e) vraagt zone 1 of 21 om categorie 1 of 2, en is categorie 3 alleen voldoende in zone 2 of 22. Het explosieveiligheidsdocument kan daar aanvullende eisen aan stellen.

Wie bepaalt in welke zone de ventilator komt?

De werkgever of gebruiker van de ruimte, op basis van de risico-inventarisatie, en hij legt dat vast in het explosieveiligheidsdocument. Als leverancier kunnen wij dat niet voor u invullen, omdat het volgt uit wat er in uw proces vrijkomt.

Is een ATEX ventilator voor gas ook geschikt voor stof?

Niet vanzelfsprekend. Gas en stof hebben een eigen letter (G of D) en eigen zones. Op onze datasheets staan beide apart vermeld, en bij sommige uitvoeringen staat stof alleen op aanvraag of helemaal niet. Controleer dus altijd beide.

Een ATEX ventilator uitzoeken met Lucht & Ventilatie

Heeft u de zone, de letter, het medium, het debiet en de systeemdruk op papier, dan is de selectie zelf snel gedaan. Leg de gegevens voor aan ons verkoopteam: met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis kijken wij verder dan een artikelnummer en denken wij mee over de hele lijn vanaf de luchtbehandelingskast of WTW-unit tot en met het inblaasrooster. Bekijk eerst het volledige aanbod ventilatoren, of bel ons op 085 130 48 20.

Een ventilatiebox gaat in de praktijk vijftien tot twintig jaar mee, maar de laatste jaren daarvan kosten geld. De motor loopt zwaarder, het toerental zakt bij dezelfde stand, de lagers gaan zingen en de bewoner of gebruiker draait de stand omhoog om hetzelfde effect te houden. Een ventilatiebox vervangen is daarom zelden een spoedklus, maar wel een klus die vaak te laat wordt ingepland. Dit artikel zet op een rij waaraan u het einde van de levensduur herkent, welke gegevens u vastlegt voordat u een vervanger uitzoekt, en op welke punten de uitvoering in de praktijk misloopt.

Wanneer een ventilatiebox vervangen aan de orde is

Vier signalen wijzen op vervanging in plaats van onderhoud. Ze komen zelden alleen.

De box haalt zijn capaciteit niet meer. Meet de afzuiging bij de ventielen in de natte ruimten. Haalt het systeem op de hoogste stand niet meer de ontwerpwaarde, terwijl de kanalen schoon zijn en de ventielen goed staan, dan is de waaier of de motor versleten. Reinigen helpt dan tijdelijk, niet structureel.

Het geluid verandert van karakter. Een box die altijd al hoorbaar was maar nu bromt, tikt of resoneert, heeft doorgaans lagerschade of onbalans op de waaier. Bewoners zetten het systeem dan lager of helemaal uit, en daarmee vervalt de ventilatie precies waar die nodig is.

Onderdelen zijn niet meer leverbaar. Bij boxen ouder dan vijftien jaar is dit het vaakst de doorslaggevende reden. Een motor of printplaat die niet meer te krijgen is, maakt elke storing meteen een vervanging, alleen dan onder tijdsdruk.

Het verbruik staat niet meer in verhouding. Een oude wisselstroombox draait vaak continu op een vast toerental. Het verschil met een moderne gelijkstroomuitvoering is op jaarbasis fors, en dat verschil is de meest concrete onderbouwing die u een opdrachtgever kunt geven.

Wat u vastlegt voordat u een vervanger kiest

De meeste misgrepen bij vervanging ontstaan doordat er op merk en uiterlijk wordt besteld in plaats van op gegevens. Leg deze vier vast, voordat de oude box eruit gaat.

• De benodigde capaciteit in m³/h, niet de capaciteit die op de oude box staat. Die is mogelijk ooit te ruim of te krap gekozen, en bij een verbouwing is het programma van eisen veranderd.
• De werkdruk in Pa. Een box levert zijn opgegeven debiet alleen bij een bepaalde tegendruk. Lange kanalen, veel bochten of een vervuild dakdoorvoerrooster verhogen die druk, en dan blijft het debiet achter bij de specificatie.
• De aansluitmaten en de inbouwruimte. Diameters van de kanaalaansluitingen, de positie van de aansluitingen ten opzichte van elkaar, en de vrije ruimte rond de ophanging.
• De sturing. Een driestandenschakelaar met perilexaansluiting vraagt iets anders dan een CO₂– of vochtgestuurde regeling met een 0-10V-ingang. Dit is het detail dat het vaakst pas op de dag van montage boven tafel komt.

Wisselstroom of gelijkstroom bij vervanging

Bij vervanging is dit de keuze die het meeste oplevert. Een gelijkstroommotor (ook wel DC of EC) regelt zijn toerental elektronisch en verbruikt bij hetzelfde debiet aanzienlijk minder, terwijl hij stiller is in de lage standen. Dat laatste is bij woningbouw vaak belangrijker dan het verbruik, omdat het bepaalt of de bewoner het systeem aan laat staan.

In het aanbod ventilatieboxen staan beide uitvoeringen naast elkaar, zodat u de capaciteit bij de gevraagde werkdruk kunt vergelijken in plaats van alleen de nominale waarde. Gaat u van een vaste naar een vraaggestuurde regeling, dan verandert ook de bedrading en soms de plaats van de sensoren. Reken dat mee in de offerte in plaats van het als meerwerk te laten opduiken. Wie de overstap breder overweegt, vindt in ons artikel over ventilatiesysteem C of D kiezen de afweging tussen natuurlijke toevoer en balansventilatie.

Ventilatiebox vervangen: vier punten waar het misgaat

De box zelf is het eenvoudige deel. Deze vier punten kosten in de praktijk de meeste tijd.

1. De aansluitmaten wijken af. Nieuwe boxen hebben niet altijd dezelfde diameters of dezelfde onderlinge afstand als het model uit 2008. Plan verloopstukken en een stuk flexibel of spiraalbuis in, en houd er rekening mee dat elk extra verloop tegendruk toevoegt.

2. De ophanging wordt overgenomen. Een nieuwe box op de oude, doorgezakte beugels geeft trillingen door aan de constructie. Vervang de trillingdempers en controleer of de box waterpas hangt, anders belast u de lagers vanaf dag één verkeerd.

3. Het kanaalwerk is nooit gereinigd. Een nieuwe box achter twintig jaar vervuiling levert niet het beloofde debiet, en de klacht komt bij de nieuwe box terecht. Neem reiniging mee in hetzelfde bezoek; wij beschreven de werkwijze in ventilatiesysteem reinigen.

4. Er wordt niet ingeregeld. Na plaatsing hoort het systeem opnieuw te worden ingeregeld op de ontwerpdebieten per ruimte, en horen die waarden te worden vastgelegd. Zonder meetrapport is er bij een latere klacht geen vertrekpunt.

Wat de eisen zeggen

De ventilatie-eisen voor woningen en utiliteit liggen vast in de bouwregelgeving; het Informatiepunt Leefomgeving ontsluit de actuele eisen rond luchtverversing. Voor de uitvoering en het inregelen zijn de publicaties van ISSO de praktische norm. Bij vervanging in bestaande bouw geldt in beginsel het rechtens verkregen niveau, maar een vervanging is wel het natuurlijke moment om het systeem terug te brengen naar het niveau dat bij het huidige gebruik hoort. Gaat het om een ingreep waarbij ook warmteterugwinning in beeld komt, controleer dan of er een regeling van toepassing is via RVO.

Veelgestelde vragen

Hoe lang gaat een ventilatiebox mee?

Reken op vijftien tot twintig jaar bij normaal gebruik en periodiek onderhoud. Boxen in een keuken van een horeca- of zorgomgeving, of in een omgeving met veel stof, halen die termijn vaak niet.

Kan ik alleen de motor vervangen in plaats van de hele box?

Soms wel, als de motor los leverbaar is en de behuizing en waaier in orde zijn. Bij boxen ouder dan vijftien jaar is de motor meestal niet meer los te krijgen en levert een complete vervanging bovendien de winst van een gelijkstroommotor op.

Moet ik bij een ventilatiebox vervangen ook de kanalen aanpassen?

Niet standaard, maar wel controleren. Wijken de aansluitmaten af of is de tegendruk te hoog door lange kanalen en veel bochten, dan haalt de nieuwe box zijn debiet niet zonder aanpassing.

Wat kost het verschil tussen een AC- en een DC-box?

De aanschaf van een gelijkstroombox ligt hoger. Het verschil verdient zich terug via het lagere verbruik, en hoe langer de box per etmaal draait, hoe korter die termijn. Bij een systeem dat continu draait is dat het sterkste argument.

Ventilatiebox vervangen: de juiste box uitzoeken

Heeft u de capaciteit, de werkdruk, de aansluitmaten en de gewenste sturing op papier, dan is de selectie zelf een kwestie van vergelijken. In ons assortiment ventilatieboxen vindt u uitvoeringen voor woningbouw en utiliteit, in wissel- en gelijkstroom. Twijfelt u tussen twee uitvoeringen of komt u er met de tegendruk niet uit, leg de gegevens dan aan ons voor: met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis kijken wij verder dan een artikelnummer, en denken we mee over de hele lijn vanaf de luchtbehandelingskast of WTW-unit tot en met het inblaasrooster.

Bij een RWA-installatie gaat het niet om comfort maar om de tijd die mensen hebben om een gebouw te verlaten. Rook is bij brand eerder dodelijk dan vuur, en een systeem dat rook en warmte afvoert houdt vluchtwegen langer bruikbaar en geeft de brandweer zicht. Dat stelt eisen die in een gewoon ventilatieontwerp niet voorkomen: aan de ventilator, maar net zo goed aan de voeding, de besturing en de compartimentering. Dit artikel zet die eisen op een rij, en de fouten die er in de praktijk het vaakst worden gemaakt.

Wat een RWA-installatie moet doen

Rook- en warmteafvoer heeft twee doelen die elkaar versterken. Het eerste is een rookvrije laag in stand houden boven de vloer, zodat vluchtroutes begaanbaar blijven. Het tweede is warmte afvoeren, zodat de bouwconstructie minder zwaar wordt belast en de brandweer het pand binnen kan. In parkeergarages, atria, trappenhuizen, bedrijfshallen en tunnels is dat de reden dat er überhaupt een installatie ligt. De eisen aan vluchtroutes en rookvrije lagen staan in het Bouwbesluit, na te lezen op iplo.nl.

Dat doel maakt één verschil met gewone ventilatie fundamenteel: het systeem moet werken op het moment dat de rest van het gebouw uitvalt. Een ventilator die keurig 250 graden aankan maar bij brand geen spanning meer krijgt, voert niets af. De installatie is daarmee altijd een keten, en de zwakste schakel bepaalt de prestatie.

De ventilator: temperatuurklasse en tijdsduur

Een RWA-ventilator wordt niet alleen op debiet geselecteerd, maar ook getest op het functioneren bij een bepaalde rookgastemperatuur gedurende een voorgeschreven tijd. Die combinatie is de kernspecificatie: een toestel dat het bij 300 graden een half uur volhoudt, is een ander product dan een toestel dat 400 graden twee uur moet halen. Neem die eis dus uit het brandveiligheidsconcept van het gebouw over en bepaal hem niet zelf. De testmethodiek achter deze classificatie is vastgelegd door NEN.

Lucht & Ventilatie levert deze uitvoeringen als HT-varianten van het eigen programma: de LV-ROOF CH HT en LV-ROOF AH HT als dakopstelling, de LV-BOX HT als geluidsgeïsoleerde kast en de LV-WINDER HT en LV-PRQ HT voor zwaardere toepassingen. Het volledige aanbod staat bij de RWA-ventilatoren. Gaat het om reguliere afvoer zonder brandeis, dan zijn de gewone dakventilatoren aanzienlijk voordeliger; gebruik een HT-uitvoering dus alleen waar die werkelijk nodig is.

De vier schakels die samen moeten kloppen

In de praktijk faalt een RWA-installatie zelden op de ventilator. Het gaat mis op één van de andere schakels.

Die laatste schakel wordt het vaakst onderschat. Een kanaal dat door een brandwerende scheiding loopt, maakt de scheiding ongedaan tenzij er een klep in zit die op tijd sluit. Bij Lucht & Ventilatie vindt u die als brandkleppen, rond en rechthoekig, handbediend of met veerteruggangmotor. De uitvoering met motor is op afstand te testen, wat bij een installatie die jarenlang stil staat een aanzienlijk voordeel is. De normering erachter staat in onze uitleg over de NEN 6075.

Gecombineerd of apart: een keuze met gevolgen

Er zijn twee routes. In een gecombineerd systeem ventileert dezelfde ventilator dagelijks en schakelt hij bij brand op hoog toerental. Dat is efficiënt met ruimte en investering, en het heeft een praktisch voordeel: het toestel draait elke dag, dus u merkt het direct als er iets stuk is. Het vraagt wel een besturing die twee bedrijfstoestanden kent, en de ventilator moet in beide standen op een verantwoord werkpunt draaien.

In een apart systeem staat de RWA-ventilator stil tot er brand is. De dagelijkse ventilatie is dan vrij te ontwerpen, maar u heeft een installatie die jarenlang niets doet. Zonder periodieke test weet niemand of hij het nog doet, en juist bij stilstand zijn vastgelopen lagers en klemmende kleppen het gebruikelijke probleem. Leg de testfrequentie in beide gevallen schriftelijk vast bij oplevering.

Wat u vastlegt voordat u selecteert

Een RWA-selectie begint niet bij de catalogus maar bij het brandveiligheidsconcept van het gebouw. Daaruit volgen het benodigde debiet, de temperatuurklasse en de tijdsduur, en de vereiste hoogte van de rookvrije laag. Leg daarnaast vast waar de toevoerlucht vandaan komt: een systeem dat rook afvoert zonder dat er lucht kan toestromen, bouwt onderdruk op en haalt zijn debiet niet. Dat is een van de meest voorkomende ontwerpfouten en hij is achteraf duur te herstellen.

Bepaal verder of het systeem gecombineerd of apart wordt uitgevoerd, welke aansturing er komt en hoe het geheel getest gaat worden. Met die gegevens is de selectie eenduidig; zonder die gegevens is elke keuze een aanname.

Veelgestelde vragen

Wat betekent RWA precies?

RWA staat voor rook- en warmteafvoer. Het gaat om installaties die bij brand rook en warmte uit een gebouw verwijderen, met als doel vluchtwegen begaanbaar te houden, de constructie minder te belasten en de brandweer zicht en aanvalsmogelijkheden te geven. Een RWA-installatie kan mechanisch werken met ventilatoren, of natuurlijk via dakluiken en schachten.

Kan een gewone dakventilator ook voor RWA worden gebruikt?

Nee. Een RWA-ventilator is getest op het functioneren bij een voorgeschreven rookgastemperatuur gedurende een bepaalde tijd, en dat testresultaat is de kern van het product. Een reguliere dakventilator heeft die kwalificatie niet en valt bij hoge rookgastemperatuur uit. Omgekeerd is een HT-uitvoering onnodig duur waar geen brandeis geldt.

Moet de bekabeling van een RWA-ventilator brandwerend zijn?

Ja. De ventilator kan niet functioneren zonder spanning, dus voeding, bekabeling en besturing moeten hetzelfde functiebehoud halen als de ventilator zelf. Een HT-ventilator op reguliere bekabeling is een installatie die op papier voldoet en in werkelijkheid niet.

Hoe vaak moet een RWA-installatie worden getest?

Dat volgt uit het brandveiligheidsconcept en het onderhoudsplan van het gebouw. Bij een apart systeem dat normaal stilstaat, is periodiek testen essentieel omdat stilstand zelf het risico is: vastgelopen lagers en klemmende kleppen komen alleen bij een test aan het licht. Kleppen met veerteruggangmotor maken dat testen aanzienlijk eenvoudiger.

Is er ook toevoerlucht nodig bij rookafvoer?

Ja, en dit wordt regelmatig vergeten. Lucht die wordt afgevoerd moet ergens vandaan komen. Zonder voorziening voor toestroom loopt de onderdruk op en haalt het systeem het berekende debiet niet. Neem de toevoerroute daarom vanaf het begin mee in het ontwerp.

Een keten die als geheel wordt geleverd

Een RWA-installatie is geen ventilator met een certificaat, maar een keten van ventilator, voeding, besturing en compartimentering die samen moet werken op het slechtste moment. Lucht & Ventilatie kijkt verder dan een artikelnummer: geef de temperatuurklasse, de tijdsduur en het benodigde debiet uit uw brandveiligheidsconcept door, dan selecteren wij de HT-uitvoering die daaraan voldoet en leveren wij de bijbehorende brandkleppen en appendages mee, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis.

Een ventilatiesysteem dat op debiet en drukverlies perfect is uitgelegd, wordt in de praktijk afgekeurd op geluid. De klacht komt zelden van de opdrachtgever maar van de gebruiker, en de reactie is bijna altijd dezelfde: het toerental omlaag. Daarmee is het geluid weg en het debiet ook. Dit artikel gaat over de vier plekken waar ventilatiegeluid vandaan komt, en hoe u ventilatiegeluid aanpakt zonder capaciteit in te leveren.

Ventilatiegeluid komt uit vier bronnen, niet uit één

“De ventilatie maakt geluid” is geen diagnose. Er zijn vier verschillende oorzaken, met vier verschillende oplossingen, en de verkeerde oplossing kiezen is de reden dat een probleem na een ingreep blijft bestaan.

Ventilatorgeluid ontstaat bij de bron en verplaatst zich door het kanaal mee met de lucht. Het is te herkennen doordat het geluid in alle ruimtes op hetzelfde systeem hoorbaar is en samenhangt met het toerental.

Stromingsgeluid ontstaat in het kanaal zelf, door een te hoge luchtsnelheid, een scherpe bocht, een plotselinge diameterverandering of een klep die half dicht staat. Dit geluid is er ook als de ventilator stil en zacht is, en het is meestal een ruisend of fluitend geluid dicht bij het rooster.

Contactgeluid is trilling die via de constructie wordt doorgegeven: een kast die direct op de vloer staat, een kanaal dat stijf aan de ventilator is gekoppeld, beugels die het geluid in de wand brengen. Dit is te herkennen doordat het in ruimtes hoorbaar is die niet eens op het systeem zijn aangesloten.

Overspraak is geluid uit de ene ruimte dat via een gedeeld kanaal in de andere ruimte hoorbaar wordt. Bij vergaderruimtes en behandelkamers is dit niet alleen een comfortprobleem maar ook een privacyprobleem. Wettelijke geluidsnormen voor de werkvloer staan op arboportaal.nl.

Welke maatregel bij welke bron

Die laatste regel is belangrijk en wordt vaak verkeerd toegepast: een demper in het hoofdkanaal lost overspraak niet op, voor overspraak hoort de demping in de aftakking naar elke ruimte afzonderlijk.

Het demperprogramma

Bij Lucht & Ventilatie zijn er vier uitvoeringen, elk voor een andere situatie. De rechte geluiddemper is de standaardoplossing in een recht kanaaldeel en de meest effectieve per meter. De geluidgedempte bocht combineert richtingverandering en demping, en is de uitkomst wanneer er simpelweg geen rechte meter beschikbaar is. Rechthoekige geluiddempers zijn er standaard en op maat, voor rechthoekige kanalen en kastaansluitingen. De geïsoleerde, geluidgedempte slang gebruikt u voor de laatste meters naar het rooster, waar hij tegelijk stromingsgeluid dempt en flexibiliteit geeft bij de montage. Het volledige aanbod staat bij de geluiddempers, en hoe demping fysisch werkt leest u in onze uitleg over de werking van een geluiddemper in een ventilatiekanaal.

Drie ontwerpkeuzes die geluid voorkomen

Kies het kanaal een maat ruimer. Stromingsgeluid neemt sterk toe met de luchtsnelheid. Een kanaal een maat groter kiezen kost materiaal maar levert een stiller systeem met minder drukverlies, en daarmee ook een kleinere ventilator. Dat is bijna altijd de goedkoopste geluidsmaatregel die er is. De diameters vindt u bij de ventilatiekanalen.

Kies het rooster op geluid, niet alleen op debiet. Een rooster dat te klein is gekozen haalt zijn debiet wel, maar met een uitblaassnelheid die u hoort en voelt. Bij hoge plafonds zijn nozzles nodig om de lucht tot in de verblijfszone te krijgen; met een gewoon rooster op hoog debiet forceert u dat met geluid. Zie het roosterprogramma voor de uitvoeringen per situatie.

Zet de klep niet bij het rooster. Een regelklep of volumeregelaar die half dicht staat, produceert geluid dat vervolgens rechtstreeks de ruimte in gaat. Plaats regelorganen zo ver mogelijk van het inblaaspunt en houd er een rechte kanaallengte tussen, of gebruik een volumeregelaar die op het juiste debiet is geselecteerd in plaats van een klep die het debiet moet wegsmoren.

Waarom toerental verlagen geen oplossing is

Het toerental verlagen werkt, en dat is precies het probleem: het geluid verdwijnt en de klacht is weg, terwijl het debiet onder de eis zakt. De ruimte wordt daarna onvoldoende geventileerd, wat zich uit in oplopende CO2-waarden en klachten over bedompte lucht, en die worden vervolgens weer aan iets anders toegeschreven. Meet daarom altijd het debiet na een geluidsingreep. Is een demper de oplossing, neem dan het drukverlies daarvan mee en controleer of de ventilator het debiet nog haalt; anders verplaatst u het probleem alleen.

Veelgestelde vragen

Waar plaats ik een geluiddemper het best?

Zo dicht mogelijk bij de geluidsbron, dus direct na de ventilator. Daarmee vangt u het ventilatorgeluid af voordat het het kanaal in gaat. Gaat het om overspraak tussen ruimtes, dan hoort de demper juist in de aftakking naar elke ruimte afzonderlijk.

Hoe lang moet een geluiddemper zijn?

Dat volgt uit de benodigde demping in decibel bij de frequenties die het probleem veroorzaken, en uit de kanaalmaat. Meer lengte geeft meer demping, maar ook meer drukverlies. De achterliggende akoestische normering is vastgelegd door NEN. Geef uw kanaalmaat, debiet en de geluidseis door, dan bepalen wij de benodigde lengte in plaats van er een standaardmaat op te zetten.

Kan ik het geluid oplossen door het toerental te verlagen?

Het geluid wel, het probleem niet. Met een lager toerental zakt ook het debiet, waardoor de ruimte onvoldoende geventileerd wordt. Dat merkt u later terug in oplopende CO2-waarden en klachten over bedompte lucht. Meet het debiet dus altijd na een geluidsingreep.

Waarom hoor ik de ventilatie in een ruimte die er niet op is aangesloten?

Dat is contactgeluid: trilling die via de constructie wordt doorgegeven, meestal door een kast die stijf op de vloer staat of een kanaal dat direct aan de ventilator is gekoppeld. Een demper in het kanaal helpt daar niet tegen. De oplossing is mechanisch ontkoppelen met trillingsdempers onder de kast en flexibele manchetten in de kanaalaansluiting.

Geeft een geluiddemper extra drukverlies?

Ja, elke demper geeft weerstand, en dat moet in de ventilatorselectie zijn meegenomen. Wordt een demper achteraf ingebouwd, controleer dan of het debiet nog wordt gehaald. Dit is een van de redenen om geluiddemping vanaf het ontwerp mee te nemen in plaats van als “reparatie” achteraf.

Geluid hoort in het ontwerp, niet in de nazorg

Bijna elk geluidsprobleem in een ventilatiesysteem is een ontwerpkeuze die achteraf zichtbaar wordt: een kanaal een maat te klein, een rooster op te hoog debiet, een klep te dicht bij het inblaaspunt of een kast die stijf op de vloer staat. Aanpakken bij de bron is daarom vrijwel altijd goedkoper dan “repareren”. Lucht & Ventilatie kijkt verder dan een artikelnummer: geef uw kanaalmaten, debieten en de geluidseis door, dan bepalen wij de benodigde demping, leveren wij rechthoekig zo nodig op maat en denken wij mee over kanaal, rooster en ophanging, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis.

Eén luchtbehandelingskast bedient het hele gebouw, maar niet elke ruimte vraagt dezelfde inblaastemperatuur. De vergaderzaal aan de zuidzijde, de hal die constant opengaat en de serverruimte hebben elk een ander verhaal. Naverwarming in het ventilatiekanaal lost dat op: u regelt per zone bij, vlak voor het inblaaspunt, zonder aan de centrale installatie te komen. De keuze die daarbij hoort is elektrisch of met water, en die keuze bepaalt meer dan alleen de aanschafprijs.

Waarom naverwarming in het ventilatiekanaal en niet centraal

Centraal opwarmen betekent dat u de temperatuur instelt op de zone met de grootste warmtevraag. Alle andere ruimtes krijgen dan te warme lucht, die daar met koeling of met een open raam weer wordt weggewerkt. Dat is de meest voorkomende vorm van energieverspilling in een gebouw met één kast en meerdere zones. Welke eisen het Bouwbesluit aan het binnenklimaat stelt, staat op iplo.nl.

Met een batterij in het kanaal draait de kast op een neutrale basistemperatuur en regelt u per zone bij. De winst zit in twee dingen: u stookt alleen waar het nodig is, en u kunt de warmteterugwinning zijn werk laten doen voordat er wordt bijgestookt. Dat laatste is een concreet aandachtspunt bij de regeling, waar we verderop op terugkomen. Het volledige aanbod staat bij de kanaalverwarmers en kanaalkoelers.

Elektrisch of met water

Beide varianten doen hetzelfde, maar de afweging valt per situatie anders uit.

De vuistregel die daaruit volgt: is het bij te stoken vermogen bescheiden en ligt er geen leidingwerk, dan is elektrisch vrijwel altijd de verstandigste keuze. Gaat het om grotere debieten of om continu bijstoken, dan wint water het op bedrijfskosten, zeker met een warmtepomp ervoor.

Het programma in de praktijk

Bij de elektrische kanaalverwarmers loopt de reeks van eenvoudig naar volledig geregeld. De KVE en KVER zijn de uitvoeringen zonder regeling, rond respectievelijk rechthoekig, bedoeld voor situaties waarin de regeling elders in de installatie zit. De KVE-NV-NI en KVER-NV-NI hebben een ingebouwde regeling met temperatuursensor. De KVE-NIS is met een 0-10V-signaal aan te sturen en past daarmee in een gebouwbeheersysteem. De KVE-NV-PTCPS is de meest complete uitvoering, met drukverschilschakelaar, temperatuursensor en flowsensor in één toestel.

Aan de waterzijde zijn er de KV-batterijen in luchtdichtheidsklasse D, rond, en uitvoeringen op maat. Meer over het ontwerp van klimaatinstallaties staat in de publicaties van ISSO. Wilt u in hetzelfde tracé ook kunnen koelen, dan zijn er de bijbehorende kanaalkoelers.

Vier punten waar het in de praktijk op vastloopt

Het vermogen wordt op de kanaaldiameter gekozen. Dat gaat mis: het benodigde vermogen volgt uit de luchthoeveelheid en het gewenste temperatuurverschil, niet uit de maat van het kanaal. Reken het uit en controleer of de opgegeven maximale uitblaastemperatuur van het element niet wordt overschreden.

De minimale luchtsnelheid wordt niet gehaald. Elektrische elementen hebben een minimale luchtsnelheid nodig, in de orde van anderhalve meter per seconde. Bij een sterk teruggeregeld debiet, bijvoorbeeld in de nachtstand of bij vraaggestuurde regeling, kan die grens worden onderschreden. Controleer dat expliciet bij het laagste debiet dat in bedrijf voorkomt.

De beveiliging ontbreekt of is verkeerd aangesloten. Een elektrisch element mag nooit verwarmen zonder luchtstroom. Daar zijn de flowsensor en de drukverschilschakelaar voor, en daar hoort een nalooptijd van de ventilator bij.

De regeling stookt tegen de warmteterugwinning in. Dit is de duurste fout en hij is onzichtbaar. Als de naverwarmer regelt op een vaste inblaastemperatuur zonder te weten wat de WTW-unit al heeft geleverd, wordt er bijgestookt terwijl de warmte al is teruggewonnen. Regel daarom in cascade: eerst de terugwinning maximaal benutten, daarna pas bijstoken. Dat vraagt een regeling met de juiste sensoren en een goed vastgelegde regelstrategie.

Inbouw en onderhoud

Houd voor en na de batterij een recht kanaaldeel aan, zodat de lucht gelijkmatig langs het element stroomt en de temperatuursensor niet op een verstoord profiel meet. Plaats het toestel bereikbaar, met een inspectieluik: elementen vervuilen en een vervuild element geeft drukverlies en een slechtere warmteoverdracht. Neem het drukverlies van de batterij mee in de ventilatorselectie, samen met dat van de filters, want een naverwarmer die achteraf wordt ingebouwd is een reden dat het debiet daarna niet meer gehaald wordt.

Veelgestelde vragen

Wat is naverwarming in een ventilatiesysteem?

Naverwarming is het opwarmen van de toevoerlucht ná de warmteterugwinning, meestal in het kanaal en vlak voor het inblaaspunt. Daarmee stelt u de inblaastemperatuur per zone in, terwijl de centrale luchtbehandelingskast op één neutrale basistemperatuur draait. Dat voorkomt dat het hele gebouw wordt opgewarmd door de zone met de grootste warmtevraag.

Is een elektrische kanaalverwarmer duur in gebruik?

Per kWh warmte is elektrisch duurder dan water, omdat u elektriciteit direct in warmte omzet. Of dat in totaal duurder uitpakt, hangt af van hoeveel u werkelijk bijstookt. Voor naverwarming per zone gaat het vaak om beperkte vermogens en korte bedrijfstijden, en dan wegen de lagere aanlegkosten en het ontbreken van leidingwerk ruim op tegen het verbruik.

Welke luchtsnelheid is minimaal nodig bij een elektrisch element?

In de orde van anderhalve meter per seconde door de batterij, maar houd altijd de opgave van het specifieke toestel aan. Het punt om op te letten is niet het ontwerpdebiet maar het láágste debiet dat in bedrijf voorkomt, bijvoorbeeld in de nachtstand of bij vraaggestuurde regeling.

Kan ik in hetzelfde kanaal ook koelen?

Ja, met een kanaalkoeler in hetzelfde tracé. Houd er rekening mee dat koelen condens oplevert: de koeler heeft een condensbak met afvoer, en het gekoelde kanaaldeel moet worden geïsoleerd om condens aan de buitenzijde te voorkomen. (standaard bij onze kanaalkoelers)

Hoe voorkom ik dat de naverwarmer tegen de warmteterugwinning in werkt?

Door in cascade te regelen: eerst de warmteterugwinning maximaal benutten en pas bijstoken als de gewenste inblaastemperatuur daarmee niet wordt gehaald. Dat vraagt dat de regeling weet wat de WTW-unit levert. Leg die regelstrategie bij oplevering schriftelijk vast, inclusief de setpoints, want dit is een fout die u aan de energierekening ziet en niet aan het comfort.

Voor het stookseizoen op orde

Naverwarming is een van de weinige ingrepen die zowel comfort als verbruik verbeteren, juist omdat u ophoudt het hele gebouw te verwarmen voor één zone. De winst zit in de juiste vermogensberekening en in een regeling die de warmteterugwinning voor laat gaan. Lucht & Ventilatie kijkt verder dan een artikelnummer: geef uw debiet per zone, de gewenste inblaastemperatuur en het beschikbare medium door, dan rekenen wij het vermogen na, adviseren wij over de beveiliging en de aansturing en leveren wij alle appendages vanaf de luchtbehandelingskast tot en met het inblaasrooster, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis.

Een WTW-unit die vijftien jaar of langer meedraait, valt zelden in één keer uit. Het rendement zakt geleidelijk, het geluid neemt toe, onderdelen zijn niet meer leverbaar en op een gegeven moment kost het onderhoud meer dan het toestel oplevert. De vraag is dan niet of u vervangt, maar wanneer en waardoor. Dit artikel zet op een rij waaraan u het einde van de levensduur herkent, wat u vóór de selectie moet meten, en waar bij vervanging in de praktijk de tijd en het geld weglopen.

Vier signalen dat vervangen aan de orde is

Vervangingsbeslissingen worden meestal genomen na een storing, en dat is precies het verkeerde moment: dan is er geen tijd om goed te selecteren. Deze vier signalen zijn er eerder.

Het rendement is niet meer wat het was. Meet de temperaturen rond de warmtewisselaar: buitenlucht, toevoerlucht na de wisselaar, retourlucht en afvoerlucht. Het temperatuurrendement volgt daaruit direct. Zit u structureel tientallen procenten onder de opgegeven waarde terwijl de filters schoon zijn en de debieten kloppen, dan is de wisselaar zelf vervuild.

Het ventilatorvermogen loopt op bij hetzelfde debiet. Oudere units hebben vaak wisselstroommotoren die met een spanningsregelaar worden gesmoord. Dat is inefficiënt, en bij een vervuild toestel loopt het opgenomen vermogen verder op. Een unit met EC-ventilatoren haalt hetzelfde debiet bij een fractie van het vermogen.

Onderdelen zijn niet meer leverbaar. Zodra een ventilator, regeling of wisselaar alleen nog tweedehands of via een universele vervanger te krijgen is, is repareren risicovol. Bij een gebouw dat afhankelijk is van de installatie is dat een reëel bedrijfsrisico.

De eisen aan het gebouw zijn veranderd. Een unit die is gedimensioneerd op de oorspronkelijke indeling, past niet meer bij een gebouw met een dubbele bezetting, een andere gebruiksfunctie of vraaggestuurde regeling. Dan vervangt u niet omdat het toestel stuk is, maar omdat het niet meer past.

Meet eerst, selecteer daarna

De meest gemaakte fout bij vervanging is één-op-één vervangen op basis van het typeplaatje. Dat plaatje vertelt wat de vorige installateur nodig dácht te hebben, niet wat het gebouw nu vraagt. Leg daarom eerst deze vier gegevens vast.

Met die vier gegevens is de selectie een technische keuze in plaats van een gok. Het volledige aanbod staat bij de WTW-units; voor grotere gebouwen waar meer dan alleen warmteterugwinning nodig is, komt u bij de luchtbehandelingskasten uit.

Welk type wisselaar past bij de nieuwe situatie

Bij vervanging is dit het moment om het principe te heroverwegen, want de drie gangbare wisselaars gedragen zich verschillend.

Een platenwisselaar houdt toevoer en afvoer volledig gescheiden. Dat is de voorwaarde waar geen enkele overdracht van lucht mag plaatsvinden, zoals in laboratoria en zorgruimtes. Het nadeel is dat er geen vocht wordt overgedragen en dat de wisselaar bij vorst moet worden beschermd tegen bevriezing van het condensaat.

Een warmtewiel haalt hoge rendementen en kan afhankelijk van de uitvoering ook vocht overdragen, wat in de winter een droge binnenlucht voorkomt. Daar staat tegenover dat er een beperkte overdracht tussen de luchtstromen is. Hoe zo’n wiel werkt, staat in onze uitleg over de werking van een warmtewiel.

Een twincoilsysteem koppelt twee watergevoerde batterijen. Het rendement is lager, maar het is de enige oplossing wanneer toevoer en afvoer fysiek ver uit elkaar liggen en u geen nieuwe kanalen kunt aanleggen. Bij vervanging in een bestaand gebouw is dat vaker aan de orde dan gedacht.

Waar bij vervanging de tijd en het geld weglopen

De unit zelf is bij een vervanging vrijwel nooit de grootste kostenpost. Dat zijn de vier zaken eromheen.

De aansluitmaten kloppen niet. Nieuwe toestellen hebben zelden dezelfde kanaalposities als een unit van vijftien jaar oud. Reken op overgangsstukken en een aanpassing van het tracé, en neem het extra drukverlies daarvan mee in de selectie. De benodigde onderdelen vindt u bij de ronde hulpstukken en montagematerialen.

De condensafvoer is vergeten. De meeste WTW-units produceren condens aan de afvoerzijde. Bij vervanging moet de afvoer met sifon opnieuw worden aangesloten en op afschot liggen. Een droge of ontbrekende sifon zorgt voor luchtgeluid en stank.

Het geluid valt anders uit. Een nieuwe unit met een hoger toerental of een andere opstelling kan hoorbaar worden waar de oude dat niet was. Neem geluiddempers vanaf het begin mee in het ontwerp in plaats van achteraf.

Het filterregime verandert. Nieuwe toestellen werken met filters volgens ISO 16890 in plaats van de oude G-, M- en F-klassen. Leg bij oplevering vast welke filters erin gaan en op welke drukval ze worden gewisseld, anders staat er over een jaar een verkeerd filter in.

WTW-unit vervangen of eerst reviseren

Niet elke verouderde unit hoeft vervangen te worden. Is de kast in goede staat en zijn alleen de ventilatoren of de regeling het knelpunt, dan is gericht vernieuwen vaak de betere investering: EC-ventilatoren in de bestaande kast, of een nieuwe regeling met CO2-sturing. Dat verlaagt het verbruik zonder dat u aan het kanaalsysteem hoeft te komen. Pas als de wisselaar onherstelbaar vervuild is, of als het gebouw een ander debiet vraagt, is volledige vervanging de logische stap. Wat vraaggestuurd regelen oplevert, leest u in onze blog over vraaggestuurde ventilatie.

Veelgestelde vragen

Hoe lang gaat een WTW-unit mee?

Voor de kast en de wisselaar wordt in de praktijk vijftien tot twintig jaar aangehouden, mits de filters op tijd worden gewisseld en de wisselaar periodiek wordt gereinigd. Ventilatoren en regelingen gaan doorgaans korter mee. Slecht filteronderhoud is de belangrijkste reden dat units het einde van die termijn niet halen: vuil dat langs een verzadigd filter komt, zet zich vast in de wisselaar en is daar nauwelijks te verwijderen.

Kan ik een WTW-unit één-op-één vervangen door hetzelfde type?

Technisch soms wel, maar het is bijna nooit de beste keuze. Het gebouw en de eisen zijn in vijftien jaar veranderd, en moderne units halen hetzelfde debiet met aanzienlijk minder vermogen. Meet het werkelijke debiet en de externe druk en selecteer daarop; regelmatig blijkt een maat kleiner te volstaan.

Wat kost het vervangen van een WTW-unit?

Dat hangt af van de unitgrootte, het type wisselaar en vooral van het werk eromheen: aanpassingen aan het kanaaltracé, condensafvoer, elektra en regeling. Reken die posten expliciet mee in de vergelijking, want ze bepalen vaak meer dan het prijsverschil tussen twee toestellen. Onze blog over de kosten van een WTW-installatie gaat daar verder op in.

Moet het kanaalsysteem ook worden gereinigd bij vervanging?

Als er jarenlang met een verzadigd of ontbrekend filter is gedraaid, zit het vuil ook in de kanalen. Een nieuwe unit achter een vervuild kanaalsysteem levert niet het beoogde resultaat en het vuil komt in de nieuwe wisselaar terecht. Laat de kanalen in dat geval inspecteren voordat de nieuwe unit in bedrijf gaat.

Welke gegevens hebben jullie nodig voor een selectie?

Het gemeten debiet per zone, de externe druk van het kanaalsysteem, de beschikbare ruimte met aansluitmaten en de gewenste regeling. Met die vier gegevens selecteren wij de unit die werkelijk past. Weet u de externe druk niet, laat dat dan weten; wij denken mee over hoe u die eenvoudig bepaalt.

Vervanging voorbereiden in plaats van afwachten

Een WTW-unit vervangen loont het meest wanneer u het plant in plaats van dat een storing het moment bepaalt. Dan is er tijd om te meten, om het principe te heroverwegen en om het werk buiten het stookseizoen uit te voeren. Vervangt u door een energiezuinigere uitvoering, controleer dan of de ISDE-subsidie van toepassing is. Lucht & Ventilatie kijkt verder dan een artikelnummer: geef uw gemeten debiet, de externe druk en de opstelling door, dan selecteren wij de unit die daarbij past en leveren wij alle appendages vanaf de WTW-unit tot en met het inblaasrooster mee, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis. Bekijk het aanbod bij de WTW-units of neem contact op voor een selectie op maat.

Een WTW-filter vervangen is het goedkoopste onderhoud aan een ventilatiesysteem en tegelijk het meest overgeslagen. Een vervuild filter kost eerst energie, daarna luchtkwaliteit en uiteindelijk de warmtewisselaar zelf, want het vuil dat het filter niet meer tegenhoudt komt in de wisselaar terecht. Het eind van de zomer is het natuurlijke moment om dit op te pakken: het pollenseizoen zit erop en het stookseizoen komt eraan, precies de periode waarin u het rendement van de warmteterugwinning nodig hebt.

Wanneer moet u het WTW-filter vervangen?

Ga niet op het oog af. Een filter dat er grijs uitziet kan nog prima werken, en een filter dat licht lijkt kan al dichtgeslibd zijn met fijn stof dat u niet ziet. Er zijn drie betrouwbare signalen. Het eerste is de drukval: loopt het drukverschil over het filter op, dan moet de ventilator harder werken om hetzelfde debiet te leveren. Veel units meten dat zelf en geven een melding. Het tweede is het debiet: haalt het systeem op dezelfde stand minder lucht dan bij oplevering, dan zit het meestal in het filter. Het derde is de kalender, als eenvoudige achtervang wanneer u niets meet.

Hoe vaak, en waarvan hangt dat af?

Voor een WTW-unit in een woning of klein kantoor is twee keer per jaar een verdedigbaar uitgangspunt: één keer na het pollenseizoen en één keer voor de winter. Daar zijn twee dingen op van invloed. De locatie is het belangrijkste: langs een drukke weg, bij een bouwplaats of in een landelijke omgeving met veel gewasstof loopt een toevoerfilter twee keer zo snel vol als in een rustige woonwijk. En de filterklasse zelf speelt mee, want een fijner filter houdt meer tegen en raakt daardoor eerder vol. Het afvoerfilter blijft doorgaans langer schoon dan het toevoerfilter.

Welke filterklasse hoort waar?

Filters worden geclassificeerd volgens ISO 16890, dat de oude F- en G-klassen heeft vervangen. De indeling zegt welk deel van welke deeltjesgrootte het filter afvangt. Voor de toevoerzijde is de fijnere klasse relevant, voor de afvoerzijde volstaat vaak een grovere.

Ga niet zomaar een klasse fijner zitten omdat het beter klinkt. Een fijner filter geeft meer drukverlies, en als de ventilator daar niet op is berekend levert het systeem minder lucht. Zit u in een omgeving met veel fijnstof, kies dan een fijner filter én controleer of het werkpunt van de ventilator dat aankan. Achtergrond over de gezondheidskant van fijnstof binnen vindt u bij GGD Leefomgeving, en de certificering van filters loopt onder meer via Eurovent.

Zo wisselt u het filter zonder schade

Zet de unit spanningsloos, dat scheelt u een ventilator die aanslaat terwijl uw hand in de behuizing zit. Let bij het uitnemen op de luchtrichtingpijl op het frame en plaats het nieuwe filter dezelfde kant op. Controleer of de afdichting rondom aanligt: een filter dat niet strak in het frame zit laat lucht er langs, en dan filtert u niets. Loop bij de gelegenheid ook de condensafvoer en de filterhouders na, en reset daarna de filtermelding zodat het interval opnieuw begint te lopen. Noteer de datum op het filter of in het logboek, want de volgende keer wilt u weten hoe lang het heeft gezeten.

Waarom dit meer oplevert dan een vervangfilter kost

Bij vervuilde filters gebeuren er drie dingen tegelijk. De ventilator draait harder en verbruikt meer, het debiet zakt zodat de CO2 in de ruimte oploopt, en het rendement van de warmtewisselaar daalt omdat er minder lucht langs gaat. Dat laatste is het pijnlijkste, want dat is precies de reden dat er een WTW-unit is geplaatst. Loopt het vuil door naar de wisselaar, dan wordt het schoonmaken daarvan een klus die veelvouden kost van een set filters. Voor investeringen in energiezuinige ventilatietechniek bestaat daarnaast fiscale ruimte via de EIA-regeling, maar het rendement waarop u dan rekent haalt u alleen bij onderhoud dat op orde is.

Lucht & Ventilatie: advies en componenten

Lucht & Ventilatie levert luchttechnische componenten voor woningbouw, kantoren, scholen, zorg en industrie, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis. Wij hebben filters en filterboxen in alle gangbare klassen en maten uit voorraad, ook voor luchtbehandelingskasten. Weet u niet welke maat of klasse in uw unit hoort, dan zoeken onze specialisten dat voor u op.

Veelgestelde vragen

Kan ik een WTW-filter schoonmaken in plaats van vervangen?

Bij een grof voorfilter kunt u het vuil er voorzichtig uitkloppen of afzuigen, en dat rekt de levensduur wat op. Fijne filters van de klasse ePM10 en ePM1 kunt u niet schoonmaken: het filtermateriaal beschadigt en de afvangwerking gaat eraf. Uitwassen met water maakt een filter definitief onbruikbaar.

Wat gebeurt er als ik het filter een jaar laat zitten?

Het drukverlies loopt op, de ventilator verbruikt meer en het geleverde debiet zakt. Daarna neemt de luchtkwaliteit in de ruimte af en daalt het rendement van de warmteterugwinning. Op langere termijn slaat het vuil dat langs het filter komt neer in de warmtewisselaar, en die schoonmaken is een aanzienlijk duurdere ingreep.

Waar vind ik de juiste filtermaat voor mijn unit?

De maat staat meestal op het frame van het oude filter of in de documentatie van de unit, samen met het type en de klasse. Neem beide over bij een nieuwe set. Past een standaardmaat niet, dan is een filter op maat in een filterbox vaak de nette oplossing.

Wanneer is het beste moment in het jaar?

Aan het einde van de zomer, na het pollenseizoen en voor het stookseizoen. Dan gaat u de winter in met het volle rendement van de warmteterugwinning. Wisselt u twee keer per jaar, dan is het voorjaar het tweede logische moment, meteen na de eerste pollengolf.

Filters nodig voor uw unit?

Bekijk ons aanbod filters en filterboxen of neem contact op met onze specialisten voor de juiste maat en klasse bij uw ventilatiesysteem.

Een ventilatie dakdoorvoer op een plat dak is de plek waar twee vakgebieden elkaar raken: de luchttechniek van binnen en de dakbedekking van buiten. Precies daar gaat het in de praktijk mis. Een lekkage bij de doorvoer wordt bijna nooit veroorzaakt door de dakkap zelf, maar door de aansluiting eronder. En als het in de winter binnen langs het kanaal begint te druppelen, is dat geen lekkage maar condens. Hieronder leest u hoe u een doorvoer opbouwt die waterdicht blijft en droog van binnen.

De opbouw van een ventilatie dakdoorvoer op een plat dak

Werk van onder naar boven en behandel elke laag als een eigen beslissing. Onderin komt het ventilatiekanaal, rond of rechthoekig, dat door de dakconstructie gaat. Daarboven zit de doorvoer zelf, in feite een buis met een flens die op het dak rust. Daarop komt de waterdichte aansluiting op de dakbedekking, en als laatste de afdekking die regen buiten en vogels weg houdt.

Waterdicht: de aansluiting is het werk, niet de kap

De dakbedekking moet mee omhoog langs de doorvoer, tot minimaal vijftien centimeter boven het dakvlak. Bij bitumen gebeurt dat met een plakplaat of slabbe die u meebrandt, bij EPDM met een manchet die u aan de folie verkleeft. Wat u niet doet, is de naad met kit dichtzetten en hopen dat het houdt. Kit werkt de eerste twee jaar en laat daarna los, precies op de plek waar u er niet bij kunt. Houd daarnaast afstand tot dakranden, opstanden en hemelwaterafvoeren, zodat de dakdekker met zijn materiaal rondom kan werken. Een doorvoer die te dicht op de rand staat, is nooit netjes af te werken.

Op een plat dak staat er bij een flinke regenbui tijdelijk water. Reken daarom niet met de theoretische afschot maar met de plek waar het water zich in de praktijk verzamelt, en houd de doorvoer daar weg. Bij een dak met veel doorvoeren is een verhoogde sokkel de veiligste route.

Condens: waarom isolatie van de doorvoer geen extraatje is

In de winter voert u lucht van 21 graden met vocht erin door een buis die aan de buitenkant tegen het vriespunt zit. Op de koudste plek van die buis slaat het vocht neer. Dat water loopt langs het kanaal naar binnen en komt op het plafond terecht, waar het als een daklekkage wordt gemeld. De oplossing is de doorvoer en het kanaal aan de warme zijde dampdicht te isoleren, zodat de binnenlucht de koude wand niet raakt. Bij afvoerkanalen uit vochtige ruimten, zoals een badkamer of keuken, is dit geen optie maar een voorwaarde.

Let daarbij ook op de koudebrug. Een ongeïsoleerde metalen doorvoer geleidt kou het gebouw in en verlaagt de temperatuur van het plafond eromheen. In een gebouw dat op de BENG-eisen is ontworpen, zijn dat de details die het verschil maken tussen de berekende en de werkelijke prestatie.

Dakkap, dakventilator of dakdoorvoer met kap?

Welke afwerking u kiest, hangt af van wat er in het kanaal gebeurt.

Kijk bij de keuze naar de vrije doorlaat en niet naar de nominale maat. Een kap met een sierlijke vorm kan de effectieve opening zo verkleinen dat u het drukverlies van een extra bocht cadeau krijgt. De hulpstukken en montagematerialen die u eronder gebruikt bepalen verder of de aansluiting luchtdicht is: een doorvoer die netjes waterdicht is maar lucht laat lekken, kost alsnog rendement.

Aan het eind van de zomer is het moment

Doorvoeren nalopen doet u het beste voordat het stormseizoen begint. Controleer of de manchetten nog aanliggen, of het vogelgaas open is en of er geen plantengroei tegen de opstand staat. Een half uur op het dak in september voorkomt een melding in november. De richtlijnen voor de detaillering vindt u bij ISSO, en de normen waar dakbedekking en luchtdichtheid aan moeten voldoen bij NEN.

Lucht & Ventilatie: advies en componenten

Lucht & Ventilatie levert luchttechnische componenten voor woningbouw, kantoren, scholen, zorg en industrie, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis. Dakkappen, doorvoeren, hulpstukken en dakventilatoren leveren wij uit voorraad, ook in maatwerk waar de standaardmaat niet past. Onze specialisten kijken graag met u mee naar de opbouw van een specifieke doorvoer.

Veelgestelde vragen

Hoe hoog moet een ventilatie dakdoorvoer boven het dak uitkomen?

Houd minimaal vijftien centimeter boven het dakvlak aan voor de opstand waar de dakbedekking tegenaan komt, en meer wanneer er plaatselijk water blijft staan of bij een groendak met substraat. Bij aanzuig let u er bovendien op dat u niet in de uitblaas van een ander kanaal of van een warmtepomp zit.

Moet ik een dakdoorvoer isoleren?

Bij kanalen die warme, vochtige binnenlucht afvoeren en bij toevoerkanalen die door een onverwarmde ruimte lopen wel. Zonder dampdichte isolatie condenseert het vocht op de koude wand en loopt dat water naar binnen. Dat wordt vaak als daklekkage gemeld terwijl het dak in orde is.

Waarom werkt kit niet als afdichting?

Kit is elastisch maar niet blijvend hechtend op een verticaal vlak dat werkt onder temperatuurwisselingen. Na een of twee jaar laat de naad los en dat gebeurt onzichtbaar. De dakbedekking moet daarom mechanisch en met een manchet of slabbe op de doorvoer worden aangesloten, waarna kit alleen nog een afwerking is.

Heeft vogelgaas nadelen?

Gaas beperkt de vrije doorlaat en raakt op verwaaide plekken verstopt met pluizen, zaad en blad. Kies daarom een maaswijdte die groot genoeg is om vogels te weren zonder de opening te knijpen, en neem de controle van het gaas mee in het jaarlijkse onderhoud.

Advies over uw dakdoorvoer?

Wilt u weten welke doorvoer en afdekking bij uw dak en kanaal passen? Bekijk onze hulpstukken en montagematerialen of neem contact op voor advies over de juiste opbouw.

Ventilatie berekenen begint niet bij een unit uit een catalogus, maar bij de vraag hoeveel lucht een ruimte per uur nodig heeft. Vanuit dat debiet volgt de rest: de kanaalmaat, het type rooster, de ventilator en de regeling. Slaat u die eerste stap over, dan komt dat er later uit als geluid, tocht of een systeem dat op de hoogste stand nog te weinig levert. In vier stappen leest u hier hoe u van functie en bezetting naar de juiste componenten komt.

Waarom ventilatie berekenen meer is dan een vuistregel

De regelgeving geeft een minimum per verblijfsruimte, gebaseerd op oppervlak en op het aantal personen. Dat minimum is precies wat het woord zegt: een ondergrens waaronder u niet mag zakken. Voor comfort en voor een CO2-waarde die onder de 1.000 ppm blijft, rekent u in de praktijk ruimer. Vergaderruimtes zijn daarin het duidelijkste voorbeeld. Een ruimte van 20 m² valt qua oppervlak in het niets, maar met tien mensen erin loopt de CO2 binnen een half uur op tot boven de 1.400 ppm als u alleen op de ondergrens hebt gerekend.

Stap 1: functie en bezetting van de ruimte

Bepaal eerst waarvoor de ruimte wordt gebruikt en door hoeveel mensen. Een kantoortuin, een klaslokaal, een productiehal en een verkeersruimte hebben elk hun eigen uitgangspunt. Voor personen rekent u met een debiet per persoon, voor ruimten waar het proces bepalend is met een debiet per vierkante meter of per luchtwisseling. Neem hier ook mee wat er vrijkomt: een keuken, een laboratorium of een ruimte met printers vraagt om extra afvoer, los van het aantal mensen.

Stap 2: van personen naar het totale debiet in m³/h

Vermenigvuldig het debiet per persoon met de bezetting en tel de ruimten op tot een totaal voor de installatie. Werk daarbij per bouwlaag en per zone, want dat is de indeling waarop u later de kanalen legt. Vergeet niet dat toevoer en afvoer in balans moeten zijn. Voert u meer af dan u toevoert, dan trekt het gebouw de rest via kieren en deuren naar binnen, en dat merkt u aan klapperende deuren en koude voeten bij de entree.

Rekenvoorbeeld. Een kantoorvleugel met drie ruimtes: een open kantoor van 90 m² met 12 werkplekken, een vergaderruimte voor 8 personen en een pantry. Rekent u met 30 m³/h per persoon, dan komt u op 360 m³/h voor het open kantoor en 240 m³/h voor de vergaderruimte. De pantry krijgt een vaste afvoer van 50 m³/h. Het totaal komt daarmee op 650 m³/h, en dat is het getal waarop u de unit en het hoofdkanaal kiest. De vergaderruimte krijgt een eigen regeling, want die 240 m³/h is alleen nodig als de ruimte in gebruik is.

Stap 3: van debiet naar kanaalmaat

Met het debiet en een aanvaardbare luchtsnelheid volgt de kanaaldiameter. Te krap gekozen kanalen zijn de meest voorkomende oorzaak van geluidsklachten: de lucht moet er sneller door, en dat hoort u. Onderstaande waarden zijn de bandbreedte die in de utiliteit gangbaar is.

Kiest u ventilatiekanalen op basis van deze snelheden, dan komt u vaak een maat groter uit dan de eerste ingeving. Dat betaalt zich terug in een lager drukverlies, een ventilator die minder hard hoeft en een lager energieverbruik over de hele levensduur.

Stap 4: inregelen en meten

Een berekening is pas waar als de installatie ook zo is ingeregeld. Zet per ruimte het debiet vast met volumeregelaars en meet na of u haalt wat u hebt berekend. Bij ruimten met een wisselende bezetting laat u de regeling het werk doen op basis van CO2, zodat het systeem terugzakt als er niemand is. Leg de meetwaarden vast bij oplevering. Dat is niet alleen voor de opdrachtgever handig, het is ook uw eigen referentie op het moment dat er over twee jaar een klacht komt.

Voor kantoren en werkplaatsen geeft het Arboportaal aan wat er van een gezonde werkplek wordt verwacht, en de rekenregels zelf vindt u terug in de publicaties van ISSO en in de bouwregelgeving.

Waar berekeningen in de praktijk stuklopen

Wij zien in de aanvragen die bij ons langskomen drie terugkerende misrekeningen. De eerste is rekenen op de bezetting van vandaag terwijl het gebouw over drie jaar anders wordt gebruikt: een kantoor dat vergaderruimte wordt heeft ineens het dubbele debiet nodig. De tweede is het drukverlies van bochten, filters en geluiddempers vergeten, waardoor de ventilator zijn werkpunt niet haalt. De derde is de spuivoorziening, het snel kunnen luchten van een ruimte, die los staat van de dagelijkse ventilatiecapaciteit en toch in de eisen zit. Wie die drie meeneemt, hoeft na oplevering niets te repareren.

Lucht & Ventilatie: advies en componenten

Lucht & Ventilatie levert luchttechnische componenten voor woningbouw, kantoren, scholen, zorg en industrie, met ruim 50 jaar ervaring in de luchttechniek in huis. Heeft u een debiet en zoekt u de bijbehorende kanalen, roosters, regelaars of unit, dan rekenen onze specialisten met u mee en leveren wij uit voorraad.

Veelgestelde vragen

Hoeveel m³/h per persoon moet ik aanhouden?

In de utiliteit wordt vaak gerekend met 25 tot 40 m³/h per persoon, afhankelijk van de gewenste luchtkwaliteitsklasse. De ondergrens uit de regelgeving ligt lager, maar leidt bij een hoge bezetting tot CO2-waarden waar mensen hoofdpijn en concentratieverlies van krijgen. Voor kantoren en klaslokalen is 30 m³/h per persoon een verdedigbaar uitgangspunt.

Reken ik op oppervlak of op personen?

Op beide, en u houdt de hoogste van de twee aan. Bij ruimten met veel mensen op weinig vierkante meters is de bezetting bepalend, bij grote ruimten met weinig mensen het oppervlak. Ruimten met een proces, zoals een keuken of technische ruimte, hebben daarnaast hun eigen afvoereis.

Wat is een goede CO2-waarde om op te sturen?

Onder 800 ppm is uitstekend, tot 1.000 ppm is acceptabel en boven 1.200 ppm merkt u het aan concentratie en welbevinden. Met een CO2-gestuurde regeling ventileert u tot die grens en niet verder, wat energie scheelt in vergelijking met constant op vollast draaien.

Waarom klinkt mijn systeem harder dan verwacht?

Bijna altijd omdat de luchtsnelheid in het kanaal of door het rooster te hoog is. Een maat groter kanaal, een geluiddemper in de aftakking of een rooster met een groter vrij oppervlak lost dat op. Meer capaciteit uit de ventilatorregeling halen verergert het juist.

Hulp bij uw ventilatieberekening?

Wilt u uw berekening laten meelezen of zoekt u de juiste componenten bij een bekend debiet? Bekijk onze ventilatieroosters en kanalen of neem contact op voor advies op maat.